Nước Mỹ đang ở đâu trong cuộc khủng hoảng?

Nhiều nhà kinh tế học nổi tiếng như Paul Grugman (giải Nobel kinh tế 2008) đã đề nghị chính phủ cần phải can thiệp mạnh mẽ hơn nhằm tránh những nguy cơ có thể xảy ra trong tương lai. Chính phủ của các quốc gia trên toàn thế giới đã khẩn cấp ban hành những chính sách cứu vãn các doanh nghiệp tư nhân cũng như tung ra những gói kích cầu lớn chưa từng thấy nhằm phục hồi kinh tế. Hiện nay, tình hình khả quan hơn và nỗi lo sợ cơn khủng hoảng có thể kéo dài trở thành một cuộc khủng hoảng kinh tế với tầm mức cuộc Đại Khủng hoảng năm 1929, đã không còn nữa. 

tuy nhiên thực sự nước Mỹ đã thoát nạn hay chưa? Để trả lời câu hỏi này, cần xem xét những yếu tố vĩ mô đang ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế nước Mỹ. Trong các yếu tố này, quan trọng nhất là sự tăng trưởng của GDP, vấn đề thất nghiệp, lạm phát, cán cân mậu dịch quốc tế và các chính sách kinh tế của chính phủ. 

Các nhà kinh tế học đều thống nhất với nhau là suy thoái kinh tế xảy ra khi ghi nhận một sự suy giảm GDP trong hai quý liên tiếp. Như vậy, kinh tế Mỹ đã chính thức suy thoái từ quý 4/2008 và đã liên tiếp trải qua bốn quý tăng trưởng âm. tuy nhiên một điều đáng mừng là sự suy giảm GDP trong quý 2/2009 “chỉ” -1%, nhỏ hơn ước đoán -1.5% và là một sự tiến bộ đáng kể so với ba quý trước. Một số các nhà phân tích đã đồng loạt tăng dự tính cho con số tăng trưởng gdp cho quý tới là từ 2.5 đến 3% và có khả năng sẽ giữ vững sự phát triển cho đến hết năm nay, chính thức đưa nước Mỹ ra khỏi cơn suy thoái. Như vậy, yếu tố tăng trưởng gdp có chiều hướng khả quan và thuận lợi cho sự hồi phục.

Thất nghiệp là điều lo lắng nhất, vì tỉ lệ thất nghiệp của nước Mỹ hiện còn ở mức độ rất cao, trong tháng 7/2009 là 9.4%, tuy có giảm nhẹ so với tháng trước là 9.5%. Điều đáng mừng là lần đầu tiên tỉ lệ thất nghiệp có dấu hiệu suy giảm sau 16 tháng liên tiếp tăng. Mặc dù vậy, Chính phủ của Tổng thống Barack Obama vẫn cảnh báo là thất nghiệp có thể sẽ còn tiếp tục tăng lên trên 10% trước khi thực sự giảm trở lại. Tỉ lệ thất nghiệp cao luôn luôn là một mối lo âu vì một số lao động bị mất đi, không tạo ra của cải mà còn làm ngân sách nhà nước phải tốn kém thêm để giúp họ sinh sống. Tuy nhiên, hiện nay chưa có một phương pháp tối ưu. 

Công thức thường dùng của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) là: Tỉ lệ thất nghiệp = Số người thất nghiệp/Tổng lực lượng lao động. Số người thất nghiệp này là những người đang trong tuổi lao động, có tham gia vào lực lượng, có khả năng lao động và đang tích cực tìm việc làm. Theo nhiều cách tính khác thì tỉ lệ thất nghiệp có thể thay đổi rất nhiều nếu một số người từ bỏ hay tham gia vào lục lượng lao động. Thống kê cho thấy, thông thường khi kinh tế đang hồi phục thì tỉ lệ thất nghiệp có chiều hướng giảm vì có thêm nhiều người tham gia vào lực lượng lao động. 

Mấy ngày vừa qua, Bộ Lao động Mỹ thông báo con số công việc bị mất đi trong tháng 7/2009 là 247.000, giảm mạnh so với tháng 6/2009 là 443.000 và thấp hơn dự đoán – 325.000. Đây là con số khả quan nhất trong vòng một năm qua. Hiện nay tình trạng mất việc vẫn còn tiếp diễn và cho tới một con số khổng lồ là 6,7 triệu công việc đã bị mất đi kể từ tháng 12/2007. Điều phấn khởi là số công việc bị mất có chiều hướng giảm dần và theo dự đoán sẽ có khả năng bình hòa trở lại vào cuối năm 2009. Tuy nhiên, cần phải biết là muốn duy trì tình trạng thất nghiệp chung không tăng nữa, hàng tháng cần phải có 125.00 công việc mới được tạo ra và muốn đẩy tỉ lệ thất nghiệp xuống mức bình thường 5%, kinh tế Mỹ cần phải tạo thêm ít nhất 200.000 công việc mới hàng tháng.

lạm phát hiện nay hoàn toàn không phải là mối lo cho kinh tế Mỹ cũng như cho ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) là bộ phận có trách nhiệm theo dõi và kiểm soát lạm phát. Trong phiên điều trần trước Quốc hội tháng trước, Chủ tịch FED Ben Bernanke khẳng định lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát, ít nhất là trong vòng hai năm nữa mặc dù cơ quan của ông đang áp dụng chính sách thả lỏng về tiền tệ và bơm khối lượng tiền khổng lồ vào lưu thông. Sơ đồ phân tích cho thấy, cho đến hết năm 2009, lạm phát của Mỹ sẽ nằm trong mức độ tối ưu là 3%. Hiện tượng giảm phát. một dấu hiệu nguy hiểm của khủng hoảng kinh tế đã không còn nữa.

Nước Mỹ có truyền thống bị thâm hụt cán cân thương mại vì luôn luôn nhập nhiều hơn xuất. Một trong những lý do gây nên điều này vì nước Mỹ nhập hàng tiêu thụ và xa xỉ phẩm từ khắp nơi trên thế giới nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu thụ của người dân. Tuy bị thâm thủng triền miên nhưng nhìn chung tỉ lệ thâm hụt không đáng kể so với gdp. Những năm cán cân thương mại bị thâm hụt cao vào khoảng 200 tỷ USD cũng chỉ tương ứng một tỉ lệ nhỏ là 1,5% với GDP. Năm vừa qua do suy thoái kinh tế nên đồng USD bị mất giá so với ngoại hối vì lượng đầu tư vào nước Mỹ giảm đi khiến nhu cầu mua đồng USD kém hẳn. Tuy nhiên, điều này có một cái lợi là kích thích ngành xuất khẩu của Mỹ và làm giảm thâm hụt cán cân thương mại. Tháng 5/2009, Cơ quan Thống kê Mỹ báo cáo tổng giá trị xuất khẩu của Mỹ đạt 123,3 tỷ USD và nhập khẩu là 149,3 tỷ USD, khiến cán cân thương mại giảm xuống còn 26 tỷ USD. So với GDP thì hoàn toàn không đáng kể, chỉ tương đương 0,18% mà thôi. Mặc dù vậy, hoạt động xuất nhập khẩu của Mỹ đã giảm nhiều, phản ảnh tình hình chung suy thoái kinh tế của toàn thế giới. Từ đầu năm 2009 đến nay thì xu hướng giảm có chiều hướng chậm dần.

Chính sách thả lỏng tiền tệ và đẩy lãi xuất FED xuống tận cùng 0 – 0,5% đã khiến lượng tín dụng tăng lên đáng kể. Các doanh nghiệp được kích thích hoạt động trở lại nhờ nguồn vốn rẻ chưa từng có trong lịch sử của  FED. Chính sách thả lỏng này có thể sẽ làm tăng lạm phát, nhưng ngay bây giờ có vẻ có tác dụng kích thích kinh tế. Phương án Bộ trưởng tài chính Timothy Geitner tung ra hàng ngàn tỷ USD để cứu các công ty lớn sắp bị phá sản, cũng như giải quyết vấn đề các món nợ về nhà đất có vẻ đã có hiệu quả nhất định và ổn định được thị trường nhà đất. Tháng 5/2009, giá nhà đất tại Mỹ đã lên trở lại 0,5%, nhưng có ý nghĩa quan trọng là lần đầu tiên chấm dứt một chuỗi dài bị tuột giá trong ba năm trời ròng rã. Phương án Geitner có mặt hại là làm tổng nợ quốc gia tăng vọt một cách chóng mặt gần 100% so với GDP khiến các nhà kinh tế lo ngại trong tương lai sẽ làm nguy hại đến kinh tế. gói kích cầu gần 800 tỷ USD của chính phủ Obama trên thực tế mới chỉ sử dụng hơn 10% và có nhiều khuynh hướng cho rằng nên chấm dứt vì không cần thiết nữa và nhằm giảm áp lực đối với ngân sách quốc gia. Trong những chính sách kinh tế của chính phủ Obama, chương trình “Cars for Clunkers” tài trợ cho những người đổi xe cũ để lấy xe mới là một chương trình thành công rực rỡ nhất. Chương trình này tài trợ một số tiền lên đến 4.500 USD cho những ai mang xe cũ đến đổi xe mới có hiệu quả tiết kiệm nhiên liệu cao hơn. Số xe cũ hao tốn nhiên liệu sẽ được phá hủy thành sắt vụn và nấu chảy thành nguyên liệu. Số ngân khoản đầu tiên 1 tỷ USD điều từ quỹ bảo tồn năng lượng đã được sử dụng hết trong vòng 10 ngày và làm số lượng xe mới được bán ra tăng lên đáng kể là 250.000 chiếc trên toàn nước Mỹ. Có thể nói, ngành công nghiệp chế tạo ô tô Mỹ đã được một liều thuốc bổ cực mạnh và cả ba hãng Ford, GM và Chrysler đã tuyên bố những viễn cảnh khả quan hơn. Mới đây, Quốc hội Mỹ đã thông qua một ngân sách mới 2 tỷ USD dành cho chương trình “Cars for Clunkers.”

Qua các số liệu và dữ kiện cụ thể, tuy vẫn còn những sự dè chừng nhất định, nhất là về vấn đề thất nghiệp, hầu hết các nhà phân tích đều đồng ý là kinh tế nước Mỹ đã bước sang giai đoạn phục hồi và những băn khoăn về một cuộc Đại Khủng hoảng tầm cỡ 1929 đã không còn nữa. Điều đáng nói là, hiện tượng phục hồi kinh tế có tính cách toàn cầu, các quốc gia phát triển đều đồng loạt ghi nhận những con số đáng phấn khởi về kinh tế, giúp cho sự phục hồi toàn diện hơn. Mặt khác, một số công ty tài chính lớn của Mỹ đã tiến hành trả lại tiền vay của chính phủ hoặc chia lời những khoản đáng kể cho ngân sách nhà nước. 10 ngân hàng lớn của Mỹ, trong đó có American Express, Goldman Sachs, JP Morgan Chase và Morgan Stanley, đã được chấp thuận trả lại tiền vay chính phủ số lượng tổng cộng là 68,3 tỷ USD, tương đương ¼ tổng số tiền chính phủ đã bỏ ra. Công ty Freddie Mac báo cáo lãi được 768 triệu USD và trả lời cho chính phủ được 1,1 tỷ USD. Công ty từng được mệnh danh là “thây ma” AIG cũng báo cáo quý vừa qua lãi được 1,82 tỷ USD. Chính phủ hiện sỡ hữu khoảng 80% tài sản công ty AIG qua dạng cổ phiếu ưu đãi và Ban Quản trị đang tìm cách bán một số tài sản để trả lại khoản tiền nợ lên tới hơn 134 tỷ USD. Nếu mọi chuyện thuận lợi, AIG có khả năng giảm số nợ chính phủ xuống còn 18 tỷ USD sau khi được xoá nợ thêm một phần đáng kể. 

Nhà kinh tế Mỹ hàng đầu Mark Zandi nhận định, kinh tế Mỹ sẽ hồi phục theo hình chữ U và suy thoái sẽ chấm dứt vào cuối năm nay. Zandi cũng là người đồng sáng lập trang thông tin điện tử economist.com thuộc Moody cho rằng, suy thoái hiện nay là một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất kể từ Đại suy thoái thập kỷ 1930. Đợt suy thoái này sẽ kết thúc vào năm 2009, tiếp sau mức tăng trưởng nhẹ trong năm 2010, và sẽ tăng trưởng mạnh hơn trong giai đoạn 2011-2012. 

Theo Zandi, cuộc suy thoái này sẽ chấm dứt trong năm nay chủ yếu nhờ các biện pháp kích thích tài chính và tiền tệ khổng lồ của Mỹ. Ông Zandi tin rằng thị trường nhà đất - tâm bão ở Mỹ- đang có sự chuyển biến và triển vọng vẫn phụ thuộc vào sự thành công của kế hoạch hỗ trợ của chính quyền Obama. 

Có thể ví von kinh tế Mỹ như một chàng thanh niên cậy khoẻ nên hành động bất cẩn, bị trúng gió gã bất tỉnh, may nhờ có bác sĩ giỏi tận tình cứu chữa nên đã qua khỏi cơn nguy kịch và bắt đầu hồi phục. Tuy chàng thanh niên còn yếu ớt nhưng đã bắt đầu ăn trả bữa và đi lại được, không còn nằm liệt giường liệt chiếu nữa. Điều mừng nhất cho những nhà đầu tư là thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng mạnh từ giữa tháng 3/2009 và chiều hướng này sẽ còn tiếp tục ít nhất cho đến hết năm nay nếu mọi chuyện tiến triển thuận lợi, không có những đột biến làm thay đổi bộ mặt của kinh tế toàn cầu".

Nguyễn Phương Linh

0 Comments

• 343 reads
• Unsigned version