Chia sẻ: Vết sẹo của tư duy nghèo khó

Sự giàu có không chỉ là số tiền bạn có trong tài khoản, nó còn là lối sống, cách suy nghĩ của mỗi người. Bạn có thể có nhiều tiền, nhưng bạn có thực sự giàu có? 

Hãy cùng chúng tôi lắng nghe chia sẻ của một người thật đã từng sống qua những ngày khó khăn và giờ đây anh ta ở đây trải lòng chia sẻ về những dấu ấn mà sự nghèo khó đã hằn lên anh ta…

 

CẢM GIÁC NGHÈO KHÓ SẼ KHÔNG MẤT ĐI NGAY CẢ KHI BẠN KIẾM ĐƯỢC NHIỀU TIỀN

 

Từ ngày đầu tiên tôi có công việc đầu tiên của mình là người đẩy xe hàng trong Siêu thị, tôi đã sống những năm dài chỉ dựa vào phiếu lương mỗi tháng. Tôi gần như là sống trong nghèo khó, chỉ mong rằng tôi sẽ trụ nổi cho tiền thuê nhà tháng sau. Vào thời điểm đó, tôi cảm thấy như vậy là bình thường. Mãi cho tới khi tôi bắt đầu kiếm được nhiều tiền hơn thì tôi mới nhận ra cái vết sẹo tâm lý mà cuộc sống nghèo khổ đó đã để lại trên tôi. 

Nghèo khó không phải chỉ là số dư trong tài khoản. Nó là một trạng thái tâm lý. Trong nhiều năm, tôi cảm thấy mình chỉ đáng vứt đi chỉ vì tôi nghèo, và bởi vì tôi chỉ đáng vứt đi, nên tôi không nghĩ là mình xứng đáng được trả thêm tiền. Tất cả mọi tội lỗi, tủi hổ và sợ hãi đó (và hàng triệu thứ khác mà tôi phải đấu tranh) đã khiến cho tôi không thể theo đuổi điều tốt hơn. Nó là một vòng luẩn quẩn khiến tôi tự hủy hoại bản thân. Nếu bạn vẫn còn ở trong tình trạng như vậy, đừng nghĩ rằng điều đó là điều hiển nhiên. Nó có thể khiến cho bạn vấp ngã, điều tồi tệ nhất là nó khiến cho bạn tin rằng bạn xứng đáng ở lại trong vòng luẩn quẩn đó. 

 

CÓ TIỀN NGHĨA LÀ CÓ TỰ DO ĐỂ ĐƯA RA NHỮNG QUYẾT ĐỊNH SÁNG SUỐT

Quay lại thời tôi còn sống nhờ vào những phiếu lương hàng tháng, tôi đã từng có một quyết định tài chính tồi tệ. Nếu như tôi có 07 triệu trong tài khoản và tôi cần 06 triệu để trả tiền thuê nhà và 01 triệu để sống, thì việc quyết định cuối tuần đi xem phim là một quyết định tệ. Tôi thích xem phim, cho nên thỉnh thoảng tôi vẫn đi xem phim trong khi đáng lẽ ra tôi không nên đi xem. Đó là một quyết định tồi tệ, nhưng tôi đã chọn thực hiện nó cho bằng được.

Khi bạn nhẵn túi, bất cứ quyết định thoải mái nào của bạn cũng là quyết định tồi tệ. Bạn sẽ nghĩ việc trả tiền thuê nhà không hẳn là ‘một quyết định tốt’, nó chỉ là trách nhiệm. Bạn không được ai vỗ vai tán thưởng khi trả tiền thuê nhà. Do đó bạn sẽ dễ dàng đưa ra những quyết định tài chính sai lầm.

Lần đầu tiên tôi kiếm được thêm một ít tiền, tôi đã chợt nhận ra rằng tôi có thể linh hoạt sử dụng tiền vào những chuyện khác mà tôi chưa từng làm trước đây. Tôi có thể chọn làm việc có ích như là tiết kiệm cho tuổi về hưu (trước đây mỗi tháng tôi chỉ để dành khoảng 100 ngàn chẳng vì mục đích gì), tôi có thể đi học thêm hoặc mua những phần mềm có ích cho sự nghiệp của mình, tôi có thể trả xong mấy món nợ. Tất cả những việc đó là đều những quyết định tốt để thực hiện, nhưng tôi còn bất ngờ hơn khi tôi nhận ra rằng, mình thật sự có thể CHỌN làm cái gì.

Đó là điều mà tôi đã không nhận ra khi tôi nghèo khó. Tôi chỉ có vừa đủ tiền để xoay sở cho những nhu cầu cơ bản nhất, cho nên tôi xem tiền như một thứ mà ai cũng muốn lấy đi từ trong túi tôi. Tôi chỉ đề nghị mức lương cao hơn khi tôi cảm thấy túng thiếu. Tôi thậm chí còn cảm thấy có lỗi khi muốn mức lương nhiều hơn mức chi tiêu tối thiểu của mình. Mãi cho tới sau này tôi mới nhận ra rằng, việc muốn mức lương cao hơn không phải là tham lam hay ích kỉ. Cãi bẫy khủng khiếp nhất của việc nghèo khó là nó khiến tôi huấn luyện bản thân tin rằng tôi không xứng đáng có sự tự do như mọi người. Tất cả những bài viết về tài chính chỉ cho tôi về việc tránh lạm phát lối sống, nhưng không có bài nào dạy cho tôi về việc điều chỉnh tâm lý để nhận ra rằng tôi đã tự giới hạn bản thân trong sự nghèo khó suốt những năm qua. 

 

VIỆC CHĂM SÓC SỨC KHỎE BẢN THÂN LÀ TỐN KÉM

Nếu trong thời tuổi trẻ mà bạn nghèo, có thể bạn sẽ không đến bác sĩ thường xuyên. Ai cũng biết rằng những gia đình có thu nhập thấp thường bỏ qua những lần khám chữa bệnh định kỳ bởi vì họ không thể chi trả cho việc đó. Điều này hoàn toàn có lý. Nếu 500 ngàn là số tiền quyết định tuần này bạn có nhịn đói hay không, thì bạn sẽ không phung phí nó cho một đợt khám mà bạn nghĩ là không cần thiết.

Trong trường hợp của tôi, tôi đã không có sự lựa chọn. Tôi bị đau lưng, đau răng và lâu lâu lại đổ bệnh, nhưng tôi không bao giờ bận tâm để đi khám kiểm tra sức khỏe. Bởi vì tôi không có tiền hoặc bảo hiểm để chi trả cho việc đó.

Hãy xem qua tất cả những thứ mà bảo hiểm của bạn chi trả. Chi phí khám phòng tránh bệnh thường được bảo hiểm trả rất thoải mái. Họ làm điều đó là có lý do cả. Nếu một công ty bảo hiểm có thể trả 01 triệu để bạn đi khám chữa bệnh hôm nay và họ có thể tránh được khoản tiền 50 triệu chi trả cho việc chạy bệnh của bạn về lâu dài, thì họ sẽ làm việc đó với tất cả sự niềm nở. Tôi không hiểu việc này vào lúc đó. Một triệu là một khoản tiền không thể đối với tôi.

Cuối cùng thì tôi cũng đã mua bảo hiểm, tôi có rất nhiều việc để làm với bảo hiểm. Đi khám răng là việc tệ nhất. Tôi có rất nhiều lỗ sâu răng. Và việc trám/ thay thế lại tất cả chúng thì cực kỳ mắc mỏ. Mắc hơn rất nhiều nếu tôi chịu đi khám sớm hơn. Ngay cả bây giờ, tôi vẫn ước muốn có thể bỏ đóng vài kỳ tiền thuê hoặc nhận thêm việc về làm để có đủ tiền mua bảo hiểm để ngăn ngừa chuyện đó xảy ra. Nhưng tôi đã chọn lựa chọn tốt nhất vào thời điểm đó, và nó không làm cho việc khám răng của tôi rẻ hơn chút nào.

Tình trạng nghèo khó trong quá khứ có thể khiến tôi nghèo hơn nữa so với những gì tôi xứng đáng nhận được trong hiện tại. Ngay cả khi tôi có thể mua được bảo hiểm phòng ngừa cho răng của mình, vẫn còn những khu vực khác tôi còn thiếu và nó sẽ khiến tôi tốn thêm một khoản lớn để mua cho đầy đủ. Một khi tôi bắt đầu có mức lương khá hơn, tôi đặt ưu tiên là mua đầy đủ tất cả những bảo hiểm mà trước đây tôi đã luôn né tránh trước khi tình trạng trở nên tệ hơn và tốn kém hơn. Nếu bạn có thể, đừng lơ là sức khỏe của mình. 

 

MỘT KHI BẠN CÓ TIỀN, BẠN LẠI QUÁ SỢ HÃI VIỆC MẤT TIỀN

Khi bạn nghèo khó, ý tưởng việc bạn có tiền cứ như là một giấc mơ đối với bạn. Bạn luôn nghĩ, một khi có tiền thì mọi thứ sẽ ổn cả thôi. Cuộc sống sẽ tốt hơn. Bạn tự thuyết phục bản thân rằng tất cả những gì bạn cần chỉ là một chút tiền để phá bỏ vòng luẩn quẩn phiếu lương hàng tháng và tất cả những khó khăn bạn đang phải chịu đựng sẽ được xóa bỏ hết.

Và bạn đã đúng. Chắc chắn rồi, khi bạn có một số tiền nhất định rồi thì bạn sẽ nhận ra có thêm nhiều tiền không làm cho bạn thêm hạnh phúc, nhưng dù sao thì có tiền còn hơn là không có gì. Một khi bạn có tiền, bạn có thể chi trả cho những thứ tiện ích cho cuộc sống của mình tốt hơn. Bạn có thể mua rất nhiều đồ ăn hoặc mua một chiếc xe xịn không tắt máy suốt dọc đường. Tiền CHẮC CHẮN có thể làm bạn hạnh phúc hơn. Đó chính là lý do vì sao bạn lại cực kỳ lo sợ việc mất tiền.

Khi bạn nghèo, “có tiền” đối với bạn như là một cột mốc lớn trong cuộc sống, đánh dấu khi bạn bước vào một kỉ nguyên mới của cuộc đời. Số tiền đó có thể là lương hàng tháng. Khoản lương mà bạn luôn tâm niệm rằng bạn có thể mất nó bất cứ giây phút nào.

Khi tôi làm việc ở Siêu thị, có những lần tôi cảm thấy như mình sắp mất việc. Có thể là do tôi đã làm hỏng việc gì đó hoặc sếp có một ngày không vui và trút giận lên tôi. Tôi luôn lo lắng sẽ mất việc thu dọn xe đẩy xung quanh bãi đỗ xe với mức lương tối thiểu của mình.

Khi tôi có công việc tốt hơn, nỗi sợ đó càng tệ hơn. Mỗi lần tôi có một tuần không như ý, tôi lại sợ hãi rằng tất cả mọi thứ sẽ sụp đổ. “Nếu tôi bị đuổi việc, còn ai sẽ thuê tôi? Chẳng bao giờ tôi lại có thể ăn may có được công việc tốt như thế này nữa. Tôi sẽ phải làm những việc tệ hơn nhận được ít lương hơn và tôi sẽ mất tất cả những tiện ích cuộc sống như việc đi khám răng chẳng hạn. 

 

BẠN SẼ CHẲNG BAO GIỜ THỰC SỰ THOÁT RA KHỎI CÁI NGHÈO

Cũng đã khoảng 03 năm rồi từ khi tôi có công việc với mức lương tương đối trên trung bình. Đó không phải là khoảng thời gian dài, nhưng cũng đủ để tôi cảm thấy mình cần phải điều chỉnh ngay là vừa. Nhưng tôi đã không làm điều đó. Một khoản chi trả bất ngờ khoảng 500 ngàn thôi cũng làm tôi lo lắng. Về tâm thức tôi vẫn cho rằng mình không có khả năng chi trả cho bất cứ thứ gì vượt quá 02 triệu mà không phải cân đo đong đếm kỹ lưỡng. Điều này chắc chắn là đã giúp tôi chi tiêu hợp lý theo ý mình, nhưng nó cho thấy suy nghĩ nghèo khó đó đã hằn lên tâm trí của tôi sâu thế nào.

Vài tháng trước, tôi quyết định mua một bộ Xbox. Bây giờ thì tôi đã có một bộ PC chơi game khá tốt để chơi games (games mà tôi luôn chờ cả năm sau khi phát hành mới mua, hoặc đợt Steam Sale, thường là với giá khoảng 100 ngàn). Tôi đã nâng cấp máy năm này qua năm khác, như vậy thì tôi không cần phải chi trả cho món nào quá 02 triệu một lần nâng cấp. Cái suy nghĩ bảo tôi mua bộ Xbox gần 07 triệu gần như là điên rồ và là điều không thể.

 Tôi đã dành vài tháng để suy nghĩ và đưa ra quyết định đó. Cho tới khi tôi ngộ ra rằng “Tôi không cần phải bứt rứt về giá của những thứ tôi muốn nếu như tôi có khả năng mua chúng”. Ngay cả khi viết ra câu này, tôi còn cảm thấy như tôi đã bị chính bản thân mình phản bội. Mặc dù tiêu xài thoáng hơn, nhưng tôi vẫn thanh toán đủ các hóa đơn, tiết kiệm cho tương lai và trả hết các khoản nợ. Luôn có những thứ cần thiết hơn mà tôi có thể dùng tiền mình vào chúng, nhưng rồi cuối cùng tôi cũng có sự lựa chọn mua một món gì đó chỉ đơn giản bởi vì tôi thích, chứ không phải suy nghĩ thêm để tìm ra chứng cứ cho rằng việc mua nó là một quyết định sáng suốt.

Đến giờ tôi vẫn cảm thấy hối hận khi mua bộ Xbox đó. Có thể là sau này tôi vẫn hối hận. Chắc rồi, tôi đã có thể dùng số tiền đó để làm cái gì có ích hơn việc chơi games ở nhà, nhưng tôi sẽ bằng lòng với những gì tôi có. Tôi vẫn nghe những lời tự chỉ trích bản thân sâu thẳm trong tôi. Những năm tháng nghèo khó đã dạy cho tôi tâm lý phòng thủ sợ đưa ra quyết định tài chính tồi tệ. Và tâm lý đó không biến mất khi lương tôi cao hơn. Có thể là nó chẳng bao giờ biến mất. Cho dù tôi có cố gắng cỡ nào để lôi bản thân ra khỏi ký ức nghèo khó đó, tôi sẽ vẫn luôn mang theo một phần ký ức đó bên mình. Đó không hẳn là một thứ tốt hay xấu. Nó cứ theo tôi như vậy thôi. 

Tác giả: Eric Ravenscraft