Futures là gì? Khác gì Spot?

Thị trường tài chính hiện đại không chỉ có một cách mua bán truyền thống là “tiền trao cháo múc”. Trong khi thị trường Spot (Giao ngay) dành cho những người tích sản ăn chắc mặc bền, thì Futures (Hợp đồng tương lai) là sân chơi của những nhà đầu cơ (Traders) ưa thích cảm giác mạnh, muốn sử dụng đòn bẩy để nhân tài khoản lên nhiều lần hoặc kiếm tiền ngay cả khi thị trường đỏ lửa.

Vậy thực chất Futures là gì? Tại sao nó lại khác biệt hoàn toàn với Spot? Hãy cùng giavang.com.vn mổ xẻ chi tiết.

1. Spot (Giao dịch Giao ngay) là gì?

Trước khi hiểu về cái phức tạp (Futures), ta cần hiểu cái cơ bản (Spot).

Spot (Thị trường giao ngay) là nơi các tài sản tài chính (vàng, bạc, cổ phiếu, tiền tệ) được mua bán và thanh toán ngay lập tức (hoặc trong thời gian rất ngắn, thường là T+2).

Đặc điểm cốt lõi:

• Sở hữu thực: Khi bạn mua 1 lượng vàng SJC ở tiệm Doji, bạn trả tiền và cầm vàng về nhà. Bạn sở hữu tài sản đó thực sự.

• Một chiều (One-way): Bạn chỉ có lãi khi giá TĂNG. Nếu bạn mua vàng giá 160 triệu và nó giảm về 140 triệu, bạn lỗ. Bạn không thể làm gì khác ngoài việc ngồi chờ giá lên lại.

• Không đòn bẩy (hoặc thấp): Bạn có bao nhiêu tiền thì mua bấy nhiêu. Có 160 triệu chỉ mua được 1 lượng.

Ví dụ dễ hiểu: Bạn ra chợ mua mớ rau, trả tiền, cầm rau về. Đó là Spot.

2. Futures là gì? – Hợp đồng tương lai

Futures là gì? Futures (Hợp đồng tương lai) là một thỏa thuận pháp lý để mua hoặc bán một tài sản cụ thể tại một mức giá xác định vào một thời điểm cụ thể trong tương lai.

Trong thực tế đầu tư online (trên các sàn như Binance, Exness, hay Sở Giao dịch Hàng hóa MXV), Futures thường được hiểu là giao dịch Phái sinh. Tại đây, bạn không nhất thiết phải mua đứt bán đoạn tài sản gốc. Bạn đang giao dịch dựa trên sự biến động giá của nó.

Đặc điểm cốt lõi:

• Không cần sở hữu tài sản: Bạn không cần cầm thỏi vàng hay đồng Bitcoin nào cả. Bạn chỉ cần ký quỹ một khoản tiền (Margin) để đảm bảo cho giao dịch.

• Hai chiều (Two-way): Đây là vũ khí lợi hại nhất.

  • Long (Mua khống): Bạn cược giá sẽ TĂNG.

  • Short (Bán khống): Bạn cược giá sẽ GIẢM. (Nếu giá vàng sập, bạn vẫn kiếm được tiền).

• Đòn bẩy (Leverage): Sàn cho bạn vay tiền để đánh. Với vốn 10 triệu, dùng đòn bẩy x100, bạn có thể giao dịch như người có 1 tỷ.

3. So sánh Sự khác biệt giữa Spot và Futures

Để bạn không bị nhầm lẫn, tôi đã lập bảng so sánh chi tiết dưới đây. Hãy đọc kỹ vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của bạn.

4. Tại sao dân chuyên nghiệp lại “nghiện” Futures?

Mặc dù rủi ro cao, nhưng khối lượng giao dịch Futures trên thế giới luôn gấp nhiều lần Spot. Tại sao vậy?

A. Sức mạnh của Đòn bẩy (Leverage)

Giả sử bạn có 10 triệu đồng (khoảng 400 USD).

• Spot: Bạn mua vàng. Giá vàng tăng 10%, bạn lãi 1 triệu.

• Futures: Bạn dùng đòn bẩy x50. Vị thế của bạn lúc này trị giá 500 triệu. Giá vàng tăng 10% (trên giá gốc), vị thế của bạn lãi gấp 50 lần. Bạn lãi 50 triệu.

  • Kết quả: Từ 10 triệu biến thành 60 triệu chỉ sau một sóng tăng. Đây là cách làm giàu nhanh (nhưng cũng là cách nghèo đi nhanh nhất).

B. Khả năng Bán khống (Short Selling)

Đây là điều Spot không làm được.

Khi giá vàng thế giới ở đỉnh 4.500 USD và có dấu hiệu lao dốc.

• Người chơi Spot: Chỉ biết ngồi nhìn tài sản bốc hơi hoặc bán cắt lỗ rồi đứng ngoài chơi.

• Người chơi Futures: Mở lệnh Short (Bán khống). Giá càng giảm sâu, họ càng lãi lớn. Futures giúp nhà đầu tư kiếm tiền ngay cả trong thị trường giá xuống (Downtrend).

C. Phòng vệ giá (Hedging)

Các tiệm vàng lớn hoặc quỹ đầu tư dùng Futures để bảo hiểm cho kho vàng thực của họ.

• Ví dụ: Tiệm vàng A đang tồn kho 1000 lượng vàng. Họ sợ giá vàng giảm sẽ lỗ. Họ sẽ lên sàn Futures mở một lệnh Short tương ứng.

• Kết quả: Nếu giá vàng giảm, kho vàng thực bị lỗ, nhưng lệnh Short trên sàn lại có lãi. Hai khoản này bù trừ cho nhau, giúp tiệm vàng không bị mất vốn.

5. Rủi ro của Futures

Lợi nhuận cao đi kèm rủi ro cực lớn. Futures không dành cho tay mơ vì 2 lý do:

A. Margin Call & Liquidation (Thanh lý tài khoản)

Đây là cơn ác mộng. Khi bạn dùng đòn bẩy x10, chỉ cần giá đi ngược chiều dự đoán 10%, tài khoản của bạn sẽ về 0. Sàn sẽ tự động bán lệnh của bạn để thu hồi vốn vay. Bạn mất trắng số tiền cọc (Ký quỹ).

• Với Spot, bạn chỉ lỗ tạm thời (gồng lỗ).

• Với Futures, bạn mất tiền vĩnh viễn.

B. Phí Funding (Funding Fee)

Trong các hợp đồng vĩnh cửu (Perpetual Futures – loại phổ biến nhất trên các sàn Crypto/Forex), cứ mỗi 8 tiếng, bạn phải trả (hoặc được nhận) một khoản phí để giữ lệnh. Nếu thị trường biến động mạnh, phí này có thể bào mòn lợi nhuận của bạn rất nhanh nếu bạn giữ lệnh quá lâu (“Ngâm lệnh”).

6. Khi nào nên chọn Spot, khi nào chọn Futures?

Là một chuyên gia nội dung tại giavang.com.vn, tôi khuyên bạn nên tự đánh giá bản thân qua checklist sau:

CHỌN SPOT (GIAO NGAY) KHI:

• Bạn là người mới (F0), chưa có kiến thức phân tích kỹ thuật.

• Mục tiêu của bạn là tích sản, tiết kiệm dài hạn (trên 1 năm).

• Bạn muốn ngủ ngon, không muốn thót tim mỗi khi nhìn biểu đồ nến.

• Vốn của bạn là tiền nhàn rỗi, tiền dưỡng già.

CHỌN FUTURES (PHÁI SINH) KHI:

• Bạn đã có kinh nghiệm, hiểu rõ Phân tích kỹ thuật (nến Nhật, RSI, MACD…).

• Bạn có kỷ luật cắt lỗ (Stop-loss) sắt đá.

• Bạn muốn lướt sóng ngắn hạn (Scalping/Day Trading) kiếm tiền hàng ngày.

• Bạn muốn bảo vệ (Hedge) danh mục tài sản Spot của mình.

• Vốn chơi Futures phải là số tiền bạn chấp nhận mất hết mà không ảnh hưởng đến cuộc sống.

Kết luận

Futures (Phái sinh) là công cụ tài chính tuyệt vời để tối ưu hóa lợi nhuận và tận dụng mọi biến động của thị trường, nhưng nó giống như việc lái một chiếc xe đua F1: Tốc độ rất nhanh nhưng tai nạn thì rất thảm khốc. Spot giống như đi xe buýt: Chậm, an toàn và chắc chắn sẽ đến đích.

Nếu bạn mới bước chân vào thị trường, hãy bắt đầu với Spot. Chỉ chuyển sang Futures khi bạn đã thực sự hiểu luật chơi và quản lý được lòng tham của mình.

Bạn đang đầu tư theo trường phái nào? “Ăn chắc mặc bền” hay “Liều ăn nhiều”? Hãy chia sẻ quan điểm dưới phần bình luận nhé!