Sau hơn một thập kỷ áp dụng chính sách độc quyền nhà nước đối với vàng miếng, Việt Nam vừa công bố kế hoạch chấm dứt mô hình “độc quyền vàng miếng” nhằm hướng tới thị trường minh bạch, cạnh tranh hơn và giải quyết tình trạng chênh lệch giá cũng như buôn lậu vàng ngày càng gia tăng – theo các báo cáo trong nước.
Việt Nam chấm dứt độc quyền vàng miếng sau 13 năm
Tại một buổi làm việc mới đây với Ban Chỉ đạo Trung ương về Chính sách và Chiến lược, Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu thực hiện một bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy điều hành thị trường vàng.
“Cần chuyển từ tư duy hành chính sang tư duy thị trường có kỷ luật, từ ‘siết để quản’ sang ‘mở để điều hành’. Phải xóa bỏ hoàn toàn tư tưởng ‘không quản được thì cấm’. Thị trường vàng phải được vận hành theo quy luật của thị trường, dưới sự quản lý của Nhà nước, tránh can thiệp cứng nhắc làm cản trở chức năng và tiềm năng phát triển.
Giai đoạn độc quyền vàng miếng và những hệ lụy
Sau giai đoạn biến động kinh tế mạnh từ 2008 đến 2012, khi lạm phát tăng cao và vàng trở thành tài sản trú ẩn được ưa chuộng, Chính phủ đã ban hành Nghị định quản lý thị trường vàng, giao độc quyền sản xuất vàng miếng và nhập khẩu nguyên liệu cho Nhà nước, đồng thời chỉ định Công ty Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) là đơn vị duy nhất được phân phối vàng miếng do Nhà nước sản xuất.
Từ năm 2012, chỉ còn Việt Nam và Triều Tiên duy trì độc quyền vàng miếng bởi Nhà nước. Tuy nhiên, thay vì tạo ra thị trường ổn định và công bằng, chính sách này dẫn đến méo mó giá cả, tham nhũng và nạn buôn lậu gia tăng. Chênh lệch giá vàng trong nước so với thế giới có thời điểm lên tới 586 USD/ounce.
- Thị trường kém linh hoạt, không phản ánh đúng cung – cầu toàn cầu, dẫn đến buôn lậu và chảy máu ngoại tệ.
- Môi trường độc quyền cản trở cạnh tranh và phát triển lành mạnh.
- Nguồn lực vàng trong dân không được huy động hiệu quả cho phát triển kinh tế – xã hội.
- Cách thức quản lý lạc hậu, không bắt kịp xu hướng toàn cầu.
Lộ trình mở cửa thị trường vàng
Để khắc phục, Tổng Bí thư đã đề xuất 9 giải pháp trọng tâm, bao gồm:
- Phương pháp quản lý lạc hậu, thiếu tính hiện đại và không phù hợp với xu thế quốc tế.
- Sửa đổi Nghị định vàng năm 2012 theo hướng từng bước thị trường hóa việc quản lý vàng.
- Tăng cường kết nối thị trường vàng trong nước với thị trường quốc tế.
- Bãi bỏ cơ chế độc quyền thương hiệu vàng miếng của Nhà nước.
- Mở rộng quyền nhập khẩu vàng có kiểm soát nhằm tăng cung, thu hẹp chênh lệch giá trong – ngoài nước và hạn chế buôn lậu.
